Kedilerde Koklama - Dr. Tarkan Özçetin

Avlanmak, beslenmek, düşmanlardan korunmak, yavruyu ya da anneyi bulmak, idrar ve dışkıyla bırakılan mesajları algılamak için en çok kullanılan organ burundur. Yeni doğmuş kedi yavrularının annelerinin memelerini bulmak ve beslenmek için sahip oldukları tek duyu koklama duyusudur. Kedilerin burun mukozaları, insanların iki katı oranda, yaklaşık 20-40 cm’lik alanı kaplamaktadır ve bu bölge 200 milyon koku hücresi içermektedir.

Kedilerin üst çenesinde, damağın üstünde ince silindir şeklinde vomeronasal organ (Jacobson organı) bulunur. İnsan ve köpeklerde bulunmayan bu organın işlevi feromonları algılamaktır. Kızgınlıktaki kedilerde, cinsellikle ilgili kokuların alınmasında ve değerlendirilmesinde aktif hale gelir. Kediler bu organı kullanırken, ağızlarını büzüştürürler ve titreterek açarlar. Dilin yardımı ile de kokuların vemeronasal organa iletilmesini sağlayan bu harekete “flehmening” denir. Ev kedileri bu garip hareketin benzerini, camın arkasında kuş gördüklerinde ve ‘catnip’ adlı bitkinin otlarını kokladıklarında da gerçekleştirirler.

Catnip (nepeta cataria) ülkemizde kedi nanesi veya yabani sümbül olarak tanınır. Ballıbabagiller familyasından; kırlarda yetişen, beyaz, mavi pembe ve leylak renkli çiçekleri olan çok yıllık otsu bir bitkidir. Kedilerin özel ilgi duydukları ve cannabis (hint keneviri) ile akraba olan bu bitkinin aktif içeriği nepetalakton adlı bir maddedir. Kediler bu bitkiyi genelde yemezler. Daha çok koklamaktan ve üzerinde sürünmekten hoşlanırlar. Bu bitki ile temas eden kedilerin, sakinleşmeden çılgın hareketlere kadar birçok olağandışı hareket sergiledikleri görülmüştür. Ancak tüm kediler kediotuna aynı ilgiyi göstermezler. Kedilerin üçte biri catnip bitkisiyle karşılaştıklarında hiçbir tepki göstermezler.

19/01/2021